lunes, 30 de julio de 2018

Querida Kitty



Querida Kitty:

Permíteme este comienzo. Para mí te llamas Kitty. Y, con tu permiso me dirijo a ti con este musical nombre. Las personas como tú os llamáis todas así. Un nombre que al pronunciarlo con la lengua te obliga a abrir la boca en forma de una-casi-sonrisa acompañada de un toque en el paladar. Como la aparición final de las percusiones en una orquesta. ¡Ki-tty! Haz la prueba. Sí, porque aunque te parezca una tontería a mí me sacas una sonrisa y quiero que sonrías al acabar de leer esta carta que te escribo con el corazón. ¿Sonreír? Sí, quiero que le sonrías a la vida. ¡La vida, Kitty! ¡La vida! Tú, que no tienes motivos para ello porque es verano y te encuentras sola en las fiestas, en la playa, en las calles atestadas de gente dispuesta a comer y beber la luz del sol. Sé que vives en la umbría de sentirte ninguneada, excluida y marginada.  Y, eres nada más y nada menos que una adolescente con necesidad de creer en algo. Veo que tu llama en los ojos es débil. Débil y solitaria como el hierbajo del páramo. No sonríes con los ojos. ¿Existe algo más triste que eso? Después de este curso escolar y tus  compañeros de clase riéndose cada vez que abrías la boca, salías a la pizarra, pasabas por delante de ellos con tus pantalones rojos te sientes devorada por los buitres. Sin nada que llene tu mirada de aire resplandeciente. ¡Luz!

Kitty, te falta lo que más anhela el ser humano en la vida: la amistad de verdad. ¿He acertado? Más aún a tu edad adolescente en la que necesitas alguien a quien parecerte. Pero tus amigos te hacen sentir la soledad más gélida y estremecedora. ¿Se debería permitir que un adolescente conociera eso? Tú sabes de lo que hablo. Lo sé. Te sientes tan débil ante ellos que tocas fondo cada vez que aparecen ante ti. Sólo sacan tu lado más pusilánime. Tus amigos te maltratan en la escuela, en las redes sociales y ahora hasta en la piscina. Porque no ha llegado la tregua que esperabas con las vacaciones. Y, los días son como una brecha abierta que no te deja descansar. Es una tensión sumamente agotadora y bloqueadora. Tu cerebro segrega demasiado cortisol. Son ellos los compañeros que no permiten que esa horrible cascada se detenga, que la herida se cierre. Y, una y otra vez te torturan dando rienda suelta a esa sangre que se derrama burlándose de ti. Una sangre que alimenta una parte oscura de la personalidad de tus ¿amigos? Desgraciadamente no los podrás cambiar. La que por fortuna cambiarás serás tú. Pero todavía no te he dicho por qué te llamo Kitty.

Seguro que has oído hablar de Anna Frank. La muchacha que murió en un campo de concentración nazi conocida por su diario. ¿Sabes? Un cuaderno y un bolígrafo han podido rescatar para siempre la memoria de esta chica. Como si no pudieran matar su mano que escribía y así sobreviviera la parte más auténtica de esta chica. ¿No es fascinante el poder de las palabras? Cuando Anna Frank escribía en este célebre diario se dirigía a su amiga del alma y la saludaba efusivamente al inicio de su carta. Aunque esa amiga no existía dirigirse a ella era seguramente como un impulso de resistencia y amor a la vida.  Gracias a esta correspondencia con su gran compañera Anna Frank entre otras cosas, soñaba. Y eso hacía que su cómplice le sacara las fuerzas de donde no tenía Y esa amiguísima no era otra que Kitty.   
  
¿Pero quién era en realidad Kitty? Estoy segura de que Anna Frank sentía una necesidad fisiológica de escribir a esta chica diariamente. De dar forma a través de la tinta a su pesadilla como una desahogada energía liberadora. De alguna forma estar con su amiga sería la comida que necesitaba para su intimidad. Pero cuando escribía a Kitty en el fondo lo que hacía era otra cosa. Lo que hizo Anna Frank fue inventar el nombre para llamar al amigo del alma de verdad. Y, aunque suene a eslogan barato el amigo del alma de ti mismo no eres sino tú. Por eso te pido, te ruego, te imploro que empieces a ser amiga de ti misma, jovencita-víctima-de-bullying. Es el punto de partida de todo por excelencia. Rescátate, Kitty. Permítete pedir la ayuda que mereces. Escribe en un diario. Elimina de tu vida aquello que resta en vez de sumar. Date pequeños premios. Mejor si son simbólicos como hacerte un álbum de fotos tuyas con la mejor calidad. Háblate con dulzura en las fotos. Trátate como a una niña inocente que necesita creer en la magia. Imagínate que incluso la lluvia te bendice. Poco a poco tu querida Kitty no permitirá a cualquiera en tu vida. Menos aún a maltratadores, abusadores, violadores del alma. Hasta que aparezca otra gente en tu vida será mejor si estás sola que mal acompañada. Como dice el refrán. Kitty, deja que Kitty te haga soñar. ¡Oh, la vida tiene tanto que ofrecerte y enseñarte! Imagínate a ti misma en un sueño bonito para que ese sueño sea progresivamente una pequeña parte de tu realidad. Hazlo. Hazlo con la mente. Déjale que te salve. Cuando tengas a Kitty contigo como tengo ahora para mí muchas cosas cambiarán sin que hagas nada. Entonces sonreirás como yo sonrío ahora por ti. Y, desearás que alguien como tú no se hunda un día más, un poco más hondo. Es mi deseo de hoy. Llegar a ti con este mensaje en la botella. A tu playa o piscina donde sufres en pleno verano. Una nota que dice que te quieras por encima de todo y de todos. Porque por quien más amor has de sentir es por ti. Por ti, querida Kitty.

Fotografía: Martine Franck, 1995. Fuente: Magnum Photos. 

jueves, 26 de julio de 2018

Udako euri tanta bat neukan zuretzat patrikan gordeta



Arraroa, berezia, desberdina. Benetakoa eta bakarra. Zure eserlekutik kanpo uzten zaituena. Aurreiritziak akabatzen dizkizuna. Horrelakoa nahi nuen izan gaur zuretzat. Gaur, bihar eta beti. Belarritako desberdinak jarri nahi nituen belarri bakoitzean zuretzat. Udako gau sargori batean toldopean bururatzen zaizkigun ideien antzera. Ilargi betea dagoenean. Eta bat batean esango nizuke. Badakizu? Erokeria bat esan behar dizut. Euri tanta bat daukat patrikan zuretzat gordeta. Udako ekaitzek ekartzen dituzten tanta lodi eta epel horietako bat da. Masailean fereka leun bat oparitzen dizuten horietakoa. Musu bat bezala. Zure arropa busti ordez, margotu egiten duena. Hori neukan zuretzat gordeta. Uda zati bat lientzo batean. Nire bizitzako udarik urdin eta horiena. Udako euria oso probokatzailea da. Edan egin nahi duzu iturri batetik bezala. Zure egarria betirako asetzeko, betirako. Eta hori nahi nizun egin. Begirada batekin zirikatu, busti, piztu. Ur tanta baten harira. Eta abesti bat gordeko balu udako euri tanta batek Ipod txiki batek gordetzen duen bezala? Momentu horri doinua jarriko lioke U2 taldeak euskeraz. Nire patrikatik euri tanta ateratzen nuen bitartean bururatutako abestia. Zure irrifarraz kateatuta botako zenizkidan begiradei, esaldiei, keinuei haria jarraituz. Eta jarraian iluntzeko kanpaikadekin batera euri zaparrada batek betirako bataiatuko gintuzke. Baina zer gertatuko litzateke ondorioz? Ia konturatu gabe nire euri tanta kaleko baldosetan labainduko litzatekeela. Eskuetatik igerian ihes egingo lidake. Kaleetan gora eta behera. Zigarro-puntak eta hautsa irentsiz. Euriak zoruari barniza eman bitartean. Emakumeen takoiak entzun bitartean. Ekaitza igaro arte haur baten katiuska horietan itsatsi arte.

Gauza txikien balioaz jabetuko ginateke orduan. Euri tanta bat galtzearen tragedia enkajatu beharko genuke. Gure behatzetan edukitako ur tanta dirdiratsuari deiadar egingo genioke. Uda, uda da! Itzuli zaitez, gaua hastear da! Gaua, algara, festa. Festa, festa eta festa gehiago! Hori esango genioke. Eta errima horiez jabetuta dantzan jarriko ginateke beldurra balkoitik botaz. Uda da, uda. Beraz edan gaitzazu argiaren soinekoa jantzita. Zuk badakizu zurrut batean gu irensten. Eta ondoren udako euri tanta hori aurkitzeko iragarki bat idazten hasiko ginateke. Inoiz ikusi dugun urik ederrena galdu dugu kalean. Urik gardenena. Brillante bat, perla bat, diamante bat zen ur hori. Bere mineralek bihotza alaitzen zuten. Bere gatz eta azukreen zipriztin txikiek. Sudurrean jarri dugu eta miraria gertatu da. Itsasotik lainoetara doan bizitzaren oihartzuna iritsi zaigu. Ez dugu ur tanta edan eskutik ihes egin digulako. Gure eskuak gurinezkoak zirelako une horretan urduritasunez. Musu bat eman nahi genion istant horretan. Gure bi ezpainek batera musu leun bat eman. Maite zaitugu esanez. Maite zaitugu. Eta ondoren bizitzaren elixir batek merezi duen bezela edan egingo genuke. Edan, euri tantanak barrena ondo igurtzi arte. Hilezkorrak al gara orain?

Baina iragarkia idatzi ostean negarrez hasi naiz. Nire bizitzako negarraldia izan da. Sabeletik irtetzen ziren malkoak eta ez begietatik. Mina barren-barrenetik zetorren. Nire bizitzako aukera galdu dudala jabetu naiz. Euri tanta bat oparitzeko aukera berriro izatea zailegia da bizitzan bi aldiz aurkezteko. Gauza arraroak ez dira sarritan presentatzen. Eguneroko abentura bitxiak. Poesia oparitu nahi nuen. Emozio gordin bat. Zure garunean betiko itsatsiko banintz bezela. Zure bihotzean. Ur tanta horren poesiari esker. Pegamentu bat behar nuen bakarrik ur tanta horrekin nahasteko. Ukendu misteriotsu bat sortzeko. Lady arraro bat zuretzat izateko. Deseroso sentiarazten zaituen Mademoiselle edo Berlineko musa bat nahi nuen izan uztaileko iluntze honetan eta nire bizitzako aukera galdu dut. Horregatik egiten nuen negar. Eta zuk samina kendu nahi zenidan baina ez zitzaidan hori gustatzen. Ez nizulako zama hori zuri egokitu nahi. Eta bat-batean nire negar tanta bat hartu ondoren “begira” esan didazu. Zure malko bat nahi dut betirako gorde. Nire malko bat? Nire tristezia ez da poesia. Udako euri tanta bat ostera, bai. Nire malko bat whisky kopa batera bota daiteke eta kontrola galdu arte mozkortuko zara. Kaleetan ito arte. Zoruan, hormetan, zebra-bideetan, hauek igarotzen ahaztu arte. Tristura eta alkohola lagun minak direlako. Pozoina da tristura. Nik ez dizut tristezia oparitu nahi. Nire tristezia nirea da. Nik ezagutzen dut bakarrik nire pozoina. Nik soilik egin dioezaioket aurre. Zuk ez duzu edertasuna ulertzen erantzun didazu. Edertasuna? Edertasuna esan dut nik. Eta malkoak garbituz elkar begiratzerekin batera, begiraden desiran erortzearekin batera, elkarren begiak jaten hastearekin batera lehen musua eman diogu elkarri. Olatu baten golpea izan da sabelean, aurpegian, nire sexuan. Musu batek beste bati jarraitu dio eta maindireek izerdi tantak irentsi dituzte. Plazerra gorde nahi nizun eta ez tristezia. Nire bizitzako plazerra, pentsatu dut sabaia begiratuz. Sabaian iltzatu dira nire begiak, pentsamenduak, desira txuri eta beltzak. Kolore guztiak. Eta, bai.  Berriro zuretzako gordeta nuen euri tantaz gogoratu naiz. Non zaude? Non zaude, maite?  

Galdutako euri tanta gure kabuz aurkitzeko kalera atera garenean eskutik heldu didazu eta orduan ni izan naiz deseroso sentitu naizena. Zer ari da gaua hasi baino lehen hau niri eskutik heltzen? Oraindik kalean jendea dabil. Jende asko dabil. Ezagun batek ikusiko nau eskutik emanda eta nire lotsak zanpatu egingo nau. Baina ez zait ezer kostatu euri tanta berreskuratu behar genuen beharraz mutila konbentzitzea. Erraza izan da eta ez diot hortaz eskua askatu. Nire atzetik etorri da. Nire atzetik, ogi egin berria gose den norbaiten ahora doan bezala. Bigun-bigun jarraitu nau logelako atetik irten naizenean. Eta non zaude, non zaude egin dugu oihu eskutik helduta. Garaiz da oraindik gugana itzultzeko esan diogu euri tantari. Zatoz gugana marea jaisten denean hondartzara joateko. Jendartean galdu gara eta kalean barrena jarraitu dugu. Taberna batetik foie usaina zetorren eta bat-batean ume despistatu bat jarri zaigu gure bidean. Katiuskan zerbait sartu zaiola esan dio bere amonari. Amatxi esan dio. Eta makurtuta katiuska itzuli duten une horretan zerbait gertatu da. Zerbait, zerbait itsatsi zaigu abesti bat bezala. Gure bizitzako musika izateko iritsi da, antza. Inoiz inon entzun ez den melodia bat. Eta euri tanta batetik ahots bat irtetzen hasi dela ikusi dugu. Ume baten ahots goxo bat. Zuretzako patrikan gordeta neukan udako euri tanta horretatik. Atertu duenean izan da dena. Nire sabelean bizitza berri bat hasi den une horretan bertan. Mundu honetara, kale heze honetara, bizitza sentitzeko kimika honetara etorri da. Euri tanta batetik atera den ahots, musika, olerki hori. Jaio eta hilko den bizitza berria da. Gaur, bihar eta beti.

Argazkia: Chris Steele-Perkins. Iturria: Magnum Photos. 

lunes, 23 de julio de 2018

Mi cerebro es una yema de huevo verde esmeralda



En el cerebro llueve, nieva, hace sol. Llueve, nieva y, a veces hace sol en el cerebro. En tu cerebro. Como en tu pueblo o ciudad en invierno o verano. Tenemos una aldea en nuestro cerebro. Un barrio a donde se sube por una enigmática escalera de caracol o una escalinata de película. Conduciendo por una preciosa carretera de costa llena de curvas. Se sube por una cuesta de hierba y flores silvestres que salen gracias al bombeo de agua que llega de las nubes. Porque estás en las nubes muchas veces en el cerebro. Se llega por un ascensor de cristal. Siguiendo a una banda de pájaros. Se sube a un avión para aterrizar en el cerebro. Gracias a una misión Apolo. Y después del alunizaje ahí arriba se celebra y se sufre. Se vive el placer y el dolor. Se trabaja, se habla y una se aburre mucho. ¡Tanto, como los bostezos de un gato!  Y, ¿quién no se ha enamorado intensamente ahí arriba, en el cerebro? La química del enamoramiento es maravillosamente adictiva ahí. Como la droga más dura. Tan buena que es seriamente perjudicial y peligrosa para el lugareño de esa aldea. En el cerebro se sueña dormido y despierto y, como decía Shakespeare la hierba crece de noche. La hierba de donde se pasean nuestros sueños. De donde parten y regresan nuestras ideas. Nuestras locuras y miedos. Pero vayamos más allá. ¿Qué hace sobre todo el cerebro ahora llueva, nieva o haga sol en pleno mes de julio? ¿En estos meses de viajes?

Cambiar. El cerebro cambia. Aunque a veces se mantenga intacta una esencia inalterable, el cerebro se transforma. Poco a poco pero sin detenerse se va moldeando. O mejor dicho, la vida, las personas y sobre todo los viajes van moldeando el cerebro con la plasticidad de una sedosa yema de huevo en tu cráneo. A veces esa seda se desparrama como un mantecoso líquido que dibuja sugerentes abstracciones en nuestra máquina de pensar pero sobre todo por encima de todo, hace manchones de color verde esmeralda en nuestra máquina de sentir que es el cerebro.   

La recién descubierta plasticidad cerebral es maravillosa y significa que no nacemos y morimos con el mismo cerebro. Que no viene todo dado en nuestras cabezas. Que de ninguna manera estamos determinados de por vida con las neuronas con las que nacemos como si fueran ahorros de dinero para toda una vida en el banco. Existe la neurogénesis. La creación de nuevas neuronas. Hay esperanza para creer que los cambios son posibles. ¿Acaso no has deseado un cambio en ti? ¿Un giro en alguien que quieres? No paramos de evolucionar. Y eso, insisto, da esperanza porque la vida que no te haya cambiado un poco no merece la pena. La vida que no te haya sometido a un viaje interior.    

Como decía el escritor danés Hans Christian Andersen “viajar es vivir”. Y cambiar el cerebro es lanzarte a esos viajes interiores y también sucumbir a los viajes por tierra, mar y aire. Y si hablamos de trasformación no encuentro actividad más idónea para una metamorfosis que no sea la lograda a través de un viaje. A la frase “viajar es vivir” añadiríamos por tanto que vivir es viajar. Vivir es cambiar el cerebro. Al menos, un poco. Y, en estos meses estivales nuestro cerebro está más sensible al cambio gracias a esas vacaciones ansiadas durante todo el año que nos llevan a todas partes y a la vez también al centro de nuestro ser.  

Viajar no sólo ayuda a transformar el cerebro. Ayuda a poner la atención en el presente. En el ahora. Como cuando te comes algo con sobrados deseos de saciar tu apetito y te concentras en el propio acto de comer. Viajar es pasear por tu interior a la vez que divisas ese paisaje tan diferente a tu vida cotidiana. Sientes que estás vacío de preocupaciones. Pero eres a la vez un vacío lleno de atención. Eso ayuda a ver las cosas de otra forma. Cambiar las conexiones de tu cerebro. Y regresar a tu casa de otra forma mientras esa yema de huevo en tu cerebro ha explotado de placer. De placer de divisar los asuntos cotidianos desde otro ángulo. La emoción es otro ingrediente fundamental de los viajes cerebrales. Porque la emoción es la puerta de entrada decisiva al cerebro. Por eso aquello que te emociona en un viaje no lo olvidarás en tu vida. Será una emoción sensorial llena de sabores y olores. De color. De paisajes con melodía. Te acordarás detalladamente hasta de la ropa que llevabas puesta. Cuando además llegues a integrar racionalmente esa emoción lograrás la operación perfecta para un gran viaje, una gran transformación. En otras palabras, integrarás el cambio en ti. Próximamente te acercarás a un país o al río de un pueblo y la historia de ese país o la estética de ese río te hablarán de tu propia historia personal. Encontrarás resonancias emocionales. Tu pensamiento más racional ordenará lo que haya sentido y será posible una elaboración de toda la experiencia. Y de esta manera te comerás a ese país como yo me comí a Irlanda. O mejor aún, Irlanda devoró lo que ya sobraba en mí con whisky y música, mucha música. Me comió a mí. Me dejó con lo mejor y lo necesario en el cerebro. Mi cerebro afortunadamente cambiante en un intenso día de lluvia, nieve o sol a donde se llega en un ascensor de cristal, por una sinuosa carretera llena de brisa, en avión, en una mítica misión Apolo, siguiendo a una banda de pájaros o qué se yo… 

Fotografía: Larry Towell, 1997. 

miércoles, 4 de abril de 2018

Si el rocío de mi llanto te pesa



Es curioso cómo nos conquistan algunas palabras sin nuestro permiso. Es un misterio comprobar que ciertos verbos y expresiones moran en nuestros corazones como cercanos allegados. Lo hacen, si todavía hubiera duda de lo contrario, empapados de nuestra sangre y oxígeno. Apoderándose celosamente de un espacio que nunca planeamos concedérselo. Engullendo poderosamente nuestro ser. Como una música que nos pertenece sin haberlo escuchado nunca. Y por eso quizá sonarán siempre en nosotros esas palabras mientras respiremos.

Es el caso de unas palabras que escuché una vez en boca de una profesora. Unas palabras que todavía acuden de vez en cuando a mi memoria. Las recuerdo quizá por la poesía que contenían. Por la imagen que la profesora quiso dibujar en nuestra vaga atención adolescente. Nos comportábamos de manera individualista en clase y aquella mujer quiso corregir esta tendencia miserable. Al parecer, no trabajábamos en equipo con la solvencia que ella deseaba en nosotros. No estábamos cohesionados como grupo. Tampoco conectábamos como alumnos solidarios y abiertos entre nosotros. La frase iba dirigida a nuestros corazones para generar el cambio. Y, la melodía sonó (y sigue sonando todavía) algo así.

Vosotros que os sentáis juntos en clase, que tomáis apuntes y compartís la mañana, la tarde, parte de la noche con la ayuda de café y cervezas. Vosotros, decidme ¿os conocéis? Conocer a tu amigo es saber lo que piensa. ¿Qué piensa tu amigo en el instante antes de dormir? ¿Qué le preocupa? No tiréis vuestro tiempo y conoced el corazón de vuestro amigo, de vuestra compañera de pupitre. ¡Pero…! Pero debéis conocerlo de verdad. La amistad es la experiencia más bella. La más sublime. ¡No malgastes tu vida sin cruzar el umbral que te separa de tu amigo! ¿No lo sabías? Tu amigo está al lado tuyo. Sentado a la espera de que salgas de ti. De que salgas para buscarle. La amistad, queridos alumnos. La amistad verdadera. Destapad el secreto de la vida plena, descubrid a la persona que tenéis al lado, por el amor de Dios. Abrid la puerta a la vida a pleno pulmón. Ninguna rosa es lo suficientemente bella sin un amigo con el que contemplarla. Ve al descubrimiento de tu amigo, ¡anda! Sea en Londres, en el desierto del Sáhara o en Honolulú.  

Estas palabras imprimieron la imagen de mi amigo en mi cabeza. Está en duermevela siempre. Y la visión de esa escena no me abandona. Lo imagino en su cama mientras una nube de dudas, miedos e ilusiones se cierne sobre su cabeza. En ese momento en que apagas las luces y se encienden los sueños. Según la imagen poética de mi profesora, penetrar en el pensamiento de mi amigo con los ojos cerrados sería todo un logro de la amistad verdadera. Pero además sería también una victoria de la imprescindible empatía para cocinar esa amistad. Esa empatía que concede la química del milagro. El milagro del encuentro auténtico con alguien. Dicen que las neuronas espejo que descubrió Giacomo Rizzolatti en nuestro cerebro deben de ser las culpables de esa química de la empatía. Es decir cuando atraviesas las millas que te separan de esa persona. Cuando por fin logras ponerte en sus zapatos. Cuando consigues acostarte también en esa almohada. La almohada de las preocupaciones y los deseos más íntimos. Con tu amigo.

Ahora bien, por la misma regla de tres esta fórmula de la empatía nos dice que hay que tener cuidado con quién te rodeas. Con quién te mezclas en el día a día, neurona a neurona, espejo con espejo. Debes vigilar a la gente que dejas que se aproxime a ti. Porque a causa de la interacción de estas neuronas antes o después te acabarás pareciendo a esa gente. Aunque los admires o los detestes. Imitamos lo que vemos desde niños. Y un niño empático, dicen, es observador en los detalles. Por eso hay que educar a los niños en esa empatía. En esa atención de los detalles. Haciendo que desde pequeños sientan como propio algo sucedido a su compañero.   
   
Seas niño o adulto empatizar con alguien es realmente un asunto complejo y difícil. Como si cruelmente estuviéramos dotados de pocas de esas neuronas prodigiosas. Esa triste limitación sin embargo no impide que a veces suceda la ceremonia del encuentro. El encuentro después de atravesar mares y montañas entre dos personas que sin embargo están frente a frente o al otro lado del teléfono. Ese tú a tú que, ay, hace la vida más liviana. Una mirada o una conversación que provocan un sentimiento de conexión y reconocimiento. Un espejo donde rebotan nuestras emociones hasta toparse en una fusión. ¡La extraordinaria experiencia de sentirnos ligeros de equipaje! La empatía es un arte. Un juego de equilibrio. La balanza donde hay que encontrar el punto medio. El punto para que esa emoción ajena que recibes no sea una carga excesiva. Para que la música de mi vida no te resulte demasiado triste, amigo. Tendré cuidado por si esta pena mía te aplasta. Has de poner atención por si tu desgracia me hunde, me ahoga, me sepulta en la nieve. Por si mi mirada te lanza a un torbellino de palomas negras en la noche. Bach lo escribió de manera infinitamente bella en La Pasión según San Mateo. Te ruego sensibilidad, querido. Por “si el rocío de mi llanto te pesa”.  


Fotografía: Chris Steele-Perkins, 1996.

martes, 27 de marzo de 2018

Zein eguraldi egingo du bihar nire bihotzean?




Satelite batek bihar soinean zer jantzi behar dudan esaten dit. Meteosat izenarekin aurkezten dizkit bere irudiak eta iradokizunak telebistan. Ondoren meteorologoek datorren eguraldiaren iragarpenak egiteko. Armairutik zer arropa atera behar dudan jakiteko. Bai, izarren ondoan egotea gustatzen zaion eguraldiaren Polaroid makina batek lehorrerako zapatilak edo euritako botak jantzi behar ditudan esaten dit. Eta nahikoa da entzun nahi nuen bere uhinen, mezuen, argazkien bitartez egun hauetan. Nahikoa da. Hobeto jertse lodi hori dagoen tokian uztea. Barruko kamiseta hurrengo negurako gordetzea. Euritako bota horien zamaz libratzeko garaia da, neska. Udaberri anderea dator entzun nahi nuen prime time garaian. Udaberri anderea dator soineko berdea jantzita.


Espaziotik nire egongelara iristen zaizkidan irudiak ez dira ordea antizikloienak, soinekoenak, eguzkitako betaurrekoenak. Eta lurrera eroritako gosariaren esnea diruditen borrasken silueta txuriek aspertuta naukate. Bihar euria egingo du. Bihar ere ezin duzu aterkia ahaztu, esaten dit aspaldian gauero satelite batek.  Baina eguraldiak bereziki arduratzen nau oporrak hurbiltzen ari zaizkidanean. Orduan eguraldiaren telebista saioetako aurkezleak nire egongelaren jabe egiten dira lotsagabe. Nire egongelako telebistan futbol jokalarien adinako protagonismo minutuak izaten dituzte. Eguraldiaren kronikak datozen egunen aurrerapena egiten didalako. Oporren aperitibo goxo-goxo bat bezala. Presio altuen edo baxuen itxarote horretan. Ez atzetik. Oporrak aurretik ditudan benetako zorion horren tenperaturan.

Eguraldiaren saio hauek asko sofistikatu dira. Badute igogailuko elkarrizketen arintasuna, zientziaren logika argia eta baita poesiaren ispilu jostalaria. Baina batez ere, eguraldi gizon eta emakumeek  bizitza eta edertasuna omentzen dute. Eguraldiaren iragarpena txarra izan arren aurkezle hauek tonu baikor bat ematen saiatzen dira beren saioari. Edo fenomeno metereologikoen azalpen zientifikoak ematen dituzte labur zein era ulerkor batean. Geografiaz ere ikasten dugu eta mendikate edo ibaien izenak barneratzen laguntzen digute. Gainera, Ventusky bezelako aplikazioekin gertatzen den moduan gero eta zehaztasun maila altuagoan egiten dituzte iragarpenak. Batzuetan orduz ordu, tantaz tanta, izpiz izpi. Ia-ia parodiaraino albiste pertsonalizatuak eskeini arte. Orain merkurioak gora egingo du, gero behera. Orain hego haizeak logurea emango dizu eta egunaren azken orduetan ipar haizeak euria ekarriko du zure auzora giroa garbituz. Eta ez ahaztu sentsazio termikoa. Ez ahaztu eguraldi garaikidearen kontzeptu hori. Baina ondo pentsatuz gero eguraldia aurreratzen didan gizon edo emakume hori spoiler madarikatu bat da. Alarmista bat. Hurrengo egunaren misterio guztia deuseztuko dit. Goizean leihoa ireki eta eguraldia usaintzeko nire gaitasuna lapurtuko dit. Barkatuko diot dena den eskuzabal. Zeruak eskeintzen dizkigun egunsenti eta ilunabarren irudiak oparituko dizkidalako. Eguzkia sartzen ikustera gonbidatuko nau telbistan ikusten dudan hondartza batean. Cumulonimbus baten formak maitatzera iritsi arte. Zeruak emateko duen guztia nire egongelan hustu arte. Lotarako musu zaparrada bat bezala. Besterik ez jaun-andreok, agur esan arte.   

Baina eguraldi gizon eta emakume hauengandik benetan jakitea gustatuko litzaidakeena ez da abisu horia, naranja, gorria izango dugun. Nire paseoan olatu batek harrapa nazakeen. Zubia zeharkatzen dudanean haizeak aterkiari buelta emango dion. Ez, hori ez. Isobara mapek nire bihotza marraztea nahi dut. Horrela nire bihotzeko kale bustietan zer giro egingo duen jakingo dudalako.  Bai, Irma edo Katrina urakanen beldur den itsas portua bezela hau galdetuko dut gaur gauean zuhur. Zer eguraldi egingo du bihar nire bihotzean? Zer eguraldi egingo du hemen barruan? Galdera hau zuzenduko diet eguraldi gizon eta emakumeei. Kapitain baten ardura nire bularraldean hartuta. Nire itsasoko kapitainaren ardura. Zeren ez bainau hainbeste kezkatzen Donostia urdin edo gris margotzen duen eguraldi horrek. Ez, nik euripean dantza egiteko eguraldiaren iragarpena maite dut. Euria egiten duenean zerutik erortzen diren tantak edan nahi ditut. Nire hiriko euri tanta horiek diamanteak bezala desiatu. Ez baitago eguraldi txarrik bihotza eguzkitsu duenarentzat. Bere umorea eguraldiak baldintzatu gabe mantentzen dakienarentzat. Kanpoan ari duena kanpoan uzten dakiena jakintsua da.  Eta bizitza, benetako bizitza ezagutuko du ekaitz bat zeharkatzen  dagoen bihotzak. Ekaitzean edertasuna ikusten dakienak. Ekaitz perfektuak miresten dituenak. Bihotzean laino beltzak ageri diren egun bat, hilabete bat, urte bat iristen bada hauek joango diren dudarik ez duenak. Irrifarre egingo dionak oporretan, ostiraletan, astelehenetan zeruari. Zeruari, eguraldiaren Polaroid makinak gure inguruan bueltak ematen dituen bitartean.

Argazkia: Erich Hartmann, 1967, NYC. 

domingo, 11 de marzo de 2018

Patioak, lorez beteriko patioak balira akaso defektuak



Zenbait kasutan, zeramika artisautzarekin edo dekorazioarekin lotzen dugu baina artearen kategoria merezi du gehienetan. Zeramika material fina eta noblea da etxean edukitzeko baina aldi berean museo bateko ikuslea hunkitzen du. Harridura pizten dio sentsibilitatea duenari. Hitzek espresatu ezin dezaketen edertasun bat pieza batean konzentra daiteke. Obra batean. Zeramikari baten tailerrean sartzea artista baten sorkuntza tenplua bixitatzea da. Bertara sartzean, kontuz! Ez puskatu ezer, esaten dizu ahots batek. Baina begira, pieza horren isiltasunak espazioa bete du bat batean. Zure ibilera moteldu duzu zerbait puskatuko duzun beldurrez. Eta tailerraren giroarekin bat egiten hasi zara. Gela batean sartu zara baina zure gorputzetik atera zaitu bat batean artistaren tailerrak. Zoragarria da. Buztinarekin oreka perfektuak sentitzea. Piezak daude lurrean, paretetan, alturetan. Ederra da. Ondoan duzun pieza hori munduan bakarra dela jabetzea. Artistaren mahaiaren zabalerak ekintzara eta jolasera bultzatzen zaituela sentitzea. Txoko bateko irratiaren presentziak tailerrean denbora azkar igarotzen dela ondorioztatzea. Desordenaren eta txukuntasunaren armonia esplikaezina ikustea. Esmalteen txokoko  kolore batek zure desira piztea. Anfora baten dotoreziak hitzik gabe utzi zaituela konturatzea. Ia-ia anfora horrek arnastu egiten du, pentsatu duzu. Ia-ia arnastu egiten du, arnastu, arnastu, arnastu. Bizirik dago eta garrantzitsuena, zu bizirik sentiarazi zaitu. Bai, arnasa hartu duzu sakon zuk. Bizirik zaude! Voilà, horra hor zer den artea.
Artistak bere obra kuttunak dauzka baina gehiago erakusten diote bere obra petralenek.  Mila gradu baino gehiagoko berotasuna sortzen duen labe hori da maisua. Buztinari forma eman ostean hau labetik igaro behar da bizkotxo gogor baten itxura hartzeko. Ondoren bizkotxo hauei esmaltea ematen zaie eta azkenik, berriro labean erretzen dira. Labeak prozesu honetan daukan presentzia funtsezkoa da eta aldi berean misteriotsua. Batzuetan labetik atera den pieza ez da artistak labera sartzerakoan buruan zuena. Sorpresak ematen ditu labeak zeramikan. Horregatik, batzuetan akatsak maitatzea erakusten du. Obra batean hasierako ustezko akatsa dohain bilaka daitekeelako. Lorpen estetiko batean. Adibidez, artistaren kontroletik at zegoen esmalte tanta batek ikutu berezi eta definitiboa eman diezaioke piezari azkeneko minutuan. Nolabait, zoriak nahi izan duelako. Labetik ateratzeko instant erabakiorrean. Horregatik, akatsek bere tokia dute artista baten bizitzan eta baita zeramikari perfekzionista baten tailerrean. Obra petral batek aurkikuntza batera eraman dezake artista. Alexander Fleming-ek ez al zuen ba penizilina asmatu akats baten hariari jarraituz? 
Vallauris herrian gertatu zen, Frantziako Kosta Urdinean. Zeramikari batzuen dendan lan egiten zuen Jacqueline Roque izeneko andere gazteaz maitemindu zen Pablo Picasso. Ondoren bere musa izango zena. Eta bere obran betiko geratu dira besteak beste maitasun horren lekuko diren zeramikazko lan ederrak. Formak, testurak, akaberak maitatzera gonbidatzen zaituzten lan itzelak. Bolumenaren poesia errimak dira. Bizipozari idatzitako maitasun eskutitzak. Benetan atsegina da pieza horien zaporea begietan sentitzea. Benetan erraza da instant batean lan horiek maitatzea. Hain atsegina, hain erraza eskuetan izango bazenitu Picassoren pieza horiei hitz egingo zeniekeela. Belarrira hitz egin leun, begiak itxita, samur. Belarrira hitz egin artistaren eskuek egindako piezei. Nolabait itzultzeko pieza horiek zugan sortzen duten maitasun hori. Bizitzarekiko maitasuna. Edertasunarekiko. Industria masifikatuaren garai honetan eskuz egindako pieza bakarren balioa gehiago estimatzen dugulako. Picasso, XX. mendeko artista handiak, zeramika artearen gailurrera igo zuen.  Marinelen kamisetekin janzten zituen beso eta esku horiek buztina urre bilakatu zuten. Nolabaiteko duintasuna eman zion diziplina horri eta Vallauris inguruan zeramika tailer ugari sortu ziren.   
Zer egingo zenuke buztin zati bat emango balizute? Zeramika tailer batean sartzeko baimena izango bazenu zure eskuak nekatu arte? Zer sortuko zenuke alkandora zahar bat soinean jantzi ondoren? Kutxa txiki bat zure belarritakoak gordetzeko, katilu bat saltsa bat mahai gainean dotoreziaz aurkezteko edo agian loreontzi bat?  Udaberria ate joka dugunez loreontzia aukeratuz gero gozatzeko esango nizuke. Disfrutatzeko. Zerbait benetakoa eta autentikoa egitera animatuko zintuzket. Zuk sortutako inperfekzioak maitatzeko esango nizuke. Zure eskuak askatzeko, blokeo batek ez baitu uzten zure onena ateratzen uzten. Niri esan zidaten bezela, zeramikan eta bizitzan defektuak efektu bilakatzen direlako. Pertsona batean gertatzen den bezela, akatsek bakarra egiten dute obra bat. Ustezko ahuldadeak boteretsu egin dezake pieza bat. Zure loreontzia. Zure esentzia, lorea, bihotza gordetzen duen sorkuntza hori. Imajinatu hori garela. Loreak gordetzen dituzten loreontziz jositako patio bat. Dela akatsez eta defektuz beterikoa. Baina ez al da ederra horrela? Ez al gara ederrak, bereziak, bakarrak horrela?    

Argazkian: Pott zeramikariekin egindako kutxa. Nire lehen pieza. 

domingo, 4 de febrero de 2018

Inoiz dastatuko ez dudan txokolatearen lurrina dago airean




Ikasle batek sarri esaten zion bere irakasleari zein ondo usaintzen zuen. Andereño, badakizu gauza bat? Oso ondo usaintzen duzu! Bai? Benetan? Eta hitz polit hauek oparitzen zizkion bitartean ia bere sabelean sartzeroinoko besarkada ematen zion lau urteko neskatilak andereñoari. Bere gerrialdean betiko itsatsita geratuko balitz bezala. Irakasleak lore hori entzutearekin batera arnasa sakon hartzen zuen zetorkion pentsamenduari lekua egiteko. Besarkada hori ondo gordetzeko. Eta nere usaina nonbait betiko gordeta geratzen bada? pentsatzen zuen irakasleak beldurrez. Nere perfumearen usain hau inoiz zimelduko ez den larrosa bada?  4 urteko neskatilak besarkatzen zuen bakoitzean sudurrarekin erregistratzen zuela somatzen zuen. Ondo konturatuta zegoen hartaz andereñoa. Horregatik ez zuen ahazten spray miragarri hori. Goizero komuneko ispiluaren aurrean bere burua perfumatzeko erabiltzen zuena. Bai, ondo gogoratzen zen eskolaruntz irten baino lehen, fris! spray-arekin airea zipriztintzeaz. Keinu errutinario batean, bera perfumatuko zuen zurrunbiloa sortzeaz. Ondoren mila loreen usain horrek ihes egin gabe presaka laneruntz abiatzeko.

Haurtzaroan kateatzen zaizkigun usainak ez dira inoiz gugan hiltzen, pentsatu zuen bidean irakasleak. Ezta zaporeak ere. Eta kalean zihoan bitartean Van Gogh-en ekiloreen koloreko ate bat zabaldu zitzaion bere barrenean. Usainen eta zaporeen gordailuan. Bat batean azaldu zitzaion bere memorian gordeta zegoen ate hori-hori bat. Gogoratzen zara ate hark gordetzen zuen usain hartaz? galdetu dio 8 urteko neskato batek. Oroitzen al zara nire adinarekin zer usain maite zenuen? Ez zen perfume baten usaina. Zure andereñoaren ipuin bat entzuten zenuen bakoitzean zure bizitzako usain goxoena iristen zitzaizun imaginaziora. Munduko txokolate goxoenarena. Charlie eta txokolate fabrika ipuina entzuten zenuen bakoitzean gertatzen zen. Zure andereñoak eguneroko dosi jakintsuetan banatzen zuen txokolate bero-bero hura. Literaturaren katilura zerbitzatzen zen edari intentsoena. Extasia mihiaren puntan! Festa amaigabea garuneko bazter hezeetan. Garratzaren eta gozoaren oreka perfektua. Sekretu bat errebelatzen zuen zure ahoan. Munduan bakarra zen txokolateak. 

Roald Dahl idazlearen ipuin honetako Charlie-k egunero berdina errepikatzen zuen. Egunak joan egunak etorri dilista baten tamainuko txokolate zatia jaten zuen. Gehiagoz ezin zen baliatu. Wonka txokolatina txiki bat besterik ez zeukan hilabeteetarako. Gurasoek eta aiton-amonek oparitzen zioten txokolatina hori bere urtebetetze egunean. Elkarrekin batera bizi ziren familiako partaide txiroek. Egunero jaten zuen zati txiki hori. Baina, txokolate apur hori zorion gotorleku handitan biderkatzen zen. Eta egunero berdina egiten zuen horrelako txokolate zati batek ekarriko ziona jakin gabe. Wonka txokolate fabrikan egiten ziren txokolatina horietako batek bizitza aldatu zion arte. Charlie-ren istorioa entzuten zenuenean begiak zabal-zabalik egoten zinen, esan dio neskatoak. Ahoa, berriz, txokolatearen matiz txikiak asmatuz. Eta Charlie-ren eguneroko kakao zatitxoa zuk behar zenuen literatura dosiarekin nahasten hasi zen. Gogoratzen zara? Ate hori-hori bat zuen gela batean geunden zu eta ni. Eta behin ate horretatik desio sutsu batekin irten zinen. Andereñoak kontatzen zizun Charlie eta txokolate fabrika liburua erostea erabaki zenuen. Auzoko liburu dendara joan zinen aurreztutako diruak Wonka txokolatea zure esku artean jarriko zizula sinestuta. Liburuak Wonka txokolatearen lurrina  botako zuela pentsatuta. Haurtzaroko esperantza eta desio inozoetan iltzatuta.

Txokolatezko liburua erosi zuen neskatoa urte batzuen buruan andereño bilakatuko zen. Bai, txokolatea maiteko zuen. Liburuak erostea ezerk baino gehiago poztuko zuen. Baina paperak aldatuta, berari tokatuko zitzaion ipuinak kontatzea. Wonka fabrika bezalako tokien enbaxadorea izatea. Inoiz dastatuko ez ditugun gauzen inguruan unibertso bat sortzea. Istorio baten bitartez mundu bat konkistatu izana erakustea. Azken batean norbere burua konkistatu izana.

Van Gogh-en ekiloreen koloreko atea itxi egin zen andereñoa eskolara iritsi zen ostiral goiz euritsu hartan. Lanerako bidea 8 urteko neskato batekin egin zuela sentitu zuen aterkia poltsan gorde zuenean. Duela urte batzuk bera izan zen 8 urteko neskarekin. Gelara sartu eta bere burua usaindu zuen. Euria eta perfumea arnastu zituen. Inoiz dastatuko ez dudan Wonka txokolatearen lurrina somatu dezaket, pentsatu zuen. Airean dago. Eta birikak zabalduz arnasa hartu zuenean lehen ikaslea iritsi zen gelara. Egun on! Berehala iritsiko ziren beste guztiak atzetik. Baita zer ondo usaintzen zuen esaten zion neskatila ere. Eskola hartako ateak txuriak ziren. Eta auskalo ikasle horien memorian nola zabaldu eta itxiko ziren. Oroitzapenak ekartzeko. Edo usain bat airean barreiatzeko, agian.     

Argazkia: Jean Gaumy.